فصل ۱: تفکر و تجربه
اولین درس علوم تجربی هفتم — سفری به دنیای پرسشگری و آزمایش
صفحهٔ ۲ کتاب
چطور از درس شروع میشود؟
کتاب با چهار عکس از موفقیتهای دانشمندان ایرانی درس را شروع میکند. ببین و خودت فکر کن: این پیشرفتها چگونه به دست آمدهاند؟
سد کرخهبزرگترین سد خاکی خاورمیانه
داروهای زیستفناوریداروهای جدید زیستفناوری ایرانی
پهپاد ایرانیپرندۀ هدایتپذیر از راه دور ساخت ایران
مارال قوچشبیهسازیشده به روش بینگونهای
📖 متن کتاب:
صفحهٔ ۳ کتاب
علم تجربی چیست؟
دانشآموزان یک کلاس به این سؤال جوابهای مختلفی دادند. جالب اینکه همهٔ آنها درستاند! با کلیک روی هر کارت، جواب یکی از دانشآموزها را ببین.
علم تجربی بهکارگیری حواس پنجگانه برای آشنایی با چیزهای اطراف ماست.
علم تجربی روشی برای حل بسیاری از مسئلههای زندگی ماست.
علم تجربی کارهایی است که در آزمایشگاه انجام میشود.
علم تجربی فرصتی برای تفکر دربارهٔ نعمتهای خداوند است.
حالا نوبت توست! (فعالیت کتاب)
کتاب میگوید: «دربارهٔ درستی این پاسخها در گروه خود گفتوگو کنید. چه پاسخهای دیگری را پیشنهاد میکنید؟» — با دوستانت صحبت کن؛ مثلاً میتوانی بگویی علم تجربی یعنی نگاه کردن به دنیا با چشم کنجکاو!
صفحهٔ ۳ کتاب
علم و کنجکاوی
یک داستان واقعی از کتاب: روز اول حضور در آزمایشگاه و یک سؤال کوچک که یک آزمایش کامل ساخت!
دانشآموزان عزیز، امروز به آزمایشگاه میرویم و درس علوم را در آزمایشگاه یاد میگیریم!
دانشآموزان هنگام ورود به آزمایشگاه میبینند روی میز کار هر گروه، این مواد و وسایل انجام آزمایش چیده شده است.
بارها دیدهاید که برخی از مواد مانند شکر در آب حل میشوند و برخی مانند خردهشیشه در آب حل نمیشوند. پس یک سؤال: آیا همهٔ این مواد در آب حل میشوند؟
پس از مشورت با اعضای گروه، این پرسش را مطرح کردیم: آیا همهٔ این مواد در آب حل میشوند؟
سؤال کردن و تلاش برای یافتن پاسخ، از مراحل مهم در یادگیری علم تجربی است. ابتدا پیشبینی گروه خود را یادداشت کنید و سپس با طراحی و انجام آزمایش و بررسی نتایج آن، درستی یا نادرستی پیشبینی خود را بررسی کنید.
مواد روی میز کار هر گروه
صفحهٔ ۳ و ۴ کتاب
آزمایش کنید: کدام مواد در آب حل میشوند؟
هفت مرحلهٔ آزمایش کتاب را قدمبهقدم میبینیم و بعد خودت مثل یک دانشمند پیشبینی میکنی!
📖 متن کتاب:
پیشبینی کن
حدس بزن کدامیک از مواد در آب حل میشود و کدامیک حل نمیشود. پیشبینی خود را یادداشت کن.
برچسب بزن
روی هریک از بِشرها برچسب شمارههای ۱ تا ۷ را بچسبانید.
آب بریز
با استفاده از استوانهٔ مدرج، ۵۰ میلیلیتر آب داخل هریک از بِشرها بریزید.
مواد را اضافه کن
از مواد جامد به اندازهٔ یک قاشقک و از مواد مایع به اندازهٔ چند قطره بردارید و به آب داخل بِشرها بیفزایید.
هم بزن و مشاهده کن
با همزن شیشهای، محتویات هر بِشر را هم بزنید و مشاهدات خود را یادداشت کنید.
نتیجهها را ثبت کن
اطلاعات بهدستآمده از آزمایش را در جدول «موادی که حل شدند / حل نشدند» ثبت کنید.
مقایسه کن
اطلاعات بهدستآمده از آزمایش را با پیشبینی خود مقایسه کنید. چند مورد از پیشبینیهای شما درست بود؟
بازی: خودت آزمایش کن! 🔬
مطابق مرحلهٔ ۱ آزمایش کتاب، اول پیشبینی کن! برای هر ماده انتخاب کن که به نظرت در آب حل میشود یا نه. بعد که همه را حدس زدی، دکمهٔ بررسی را بزن تا ببینیم اگر این آزمایش را واقعاً انجام میدادیم چه میشد.
نمک خوراکی
مادهٔ جامد • بِشر شمارهٔ 1برادهٔ آهن
مادهٔ جامد • بِشر شمارهٔ 2نشاسته
مادهٔ جامد • بِشر شمارهٔ 3جوهر نمک
مادهٔ مایع • بِشر شمارهٔ 4اتانول
مادهٔ مایع • بِشر شمارهٔ 5روغن مایع
مادهٔ مایع • بِشر شمارهٔ 6گوگرد
مادهٔ جامد • بِشر شمارهٔ 7جدول نتیجهٔ آزمایش (مرحلهٔ ۶ کتاب) — پاسخ واقعی
توجه (ایمنی در آزمایشگاه) — از کتاب!
به هنگام استفاده از جوهر نمک و گوگرد باید از دستکش، محافظ چشم و محافظ پوست استفاده کنید. ایمنی همیشه اول از نتیجهٔ آزمایش مهمتر است!
کتاب میگوید: «دربارهٔ حل یک مسئله به روش علمی گفتوگو کنید و مراحل آن را بنویسید.» مثال: گوشیات شارژ نمیماند! اول سؤال میپرسی (چرا؟)، بعد پیشبینی میکنی (شاید شارژر خراب باشد)، بعد آزمایش میکنی (شارژر دیگری امتحان میکنی) و در آخر نتیجه میگیری. همین روش، روش علمی است!
صفحهٔ ۴ کتاب
علم و فناوری
وقتی دانش علمی به یک چیز مفید و قابل استفاده تبدیل میشود، اسمش میشود «فناوری».
📖 متن کتاب:
مثال کتاب: انسان با اختراع تلفن توانست بهراحتی از فاصلههای دور با هم ارتباط برقرار کند. ساخت خودرو و سپس هواپیما باعث شد جابهجایی مسافران با سرعت بیشتر و در مدتزمان کوتاهتری انجام شود.
فرمول طلایی این درس
فعالیت ۱ کتاب
در گروه خود، چند مورد از تبدیل علم به فناوری که در سالهای اخیر اتفاق افتادهاند را بنویسید و دربارهٔ فواید و زیانهای آنها گفتوگو کنید.
(راهنمایی: واتساپ؟ خودروهای برقی؟ هوش مصنوعی؟)
فعالیت ۲ کتاب
دربارهٔ سردار شهید حسن طهرانی مقدم و یاران دانشمندش که از پایهگذاران صنعت ساخت موشک در ایران هستند، تحقیق کنید و با ساختن یک ویدئوکلیپ یا پردهنگار (پاورپوینت) آن را به کلاس ارائه دهید.
صفحهٔ ۴ کتاب
آیا میدانید؟
دو باکس جالب از صفحهٔ چهارم کتاب؛ یکی دربارهٔ پدر شیمی ایران و دنیا و یکی دربارهٔ شهیدان هستهای.
جابربنحیان
جابربنحیان، دانشمند مسلمان و از شاگردان امام صادق (علیهالسلام) بوده و در سالهای ۱۰۰ تا ۱۹۴ هجری میزیسته است.
او همواره بر اجرای هدفمند و نظامدار فعالیتهای تجربی تأکید داشت؛ یعنی معتقد بود کارهای علمی باید با نظم و برنامه انجام شود، نه شاید و تصادفی. به همین دلیل خیلیها او را پدر شیمی میدانند!
شهیدان دانشمند هستهای
دشمنان استقلال و پیشرفت کشور اسلامی ما، برای جلوگیری از رشد فناوری هستهای ایران، تعدادی از دانشمندان و پژوهشگران ما را به شهادت رساندند:
یادمان باشد که این دانشمندان با علم و دانش خود، برای قدرت و امنیت کشور کار میکردند و نامشان همیشه زنده است.
صفحهٔ ۵ کتاب
نیاز امروز
چرا دانشمندان با هم کار میکنند؟ و چرا هر فناوری هم فایده دارد هم زیان؟
📖 متن کتاب:
زیانهای فناوری — مثال کتاب: هرچند تبدیل علم به فناوری باعث پیشرفت کشورها شده است، اغلب فناوریها زیانهایی هم دارند؛ مثلاً با اختراع خودرو، جابهجایی مسافران راحتتر و سریعتر انجام شده است، اما استفاده از سوخت فسیلی برای به حرکت درآوردن آن، آلودگی هوا را بهویژه در شهرهای پرجمعیت افزایش داده است.
شاخههای اصلی علوم تجربی (که در کتاب آمده):
ولی یادت باشد: مرز این شاخهها جدایی واقعی نیست؛ در پروژههای بزرگ همه با هم کار میکنند!

قطار

اتوبوس
فایده: جابهجایی سریع و راحت مسافران و کالاها
زیان: آلودگی هوا با سوخت فسیلی، بهویژه در شهرهای پرجمعیت
اطلاعات جمعآوری کنید (فعالیت کتاب)
در یک تحقیق گروهی دربارهٔ فایدهها و زیانهای یک فناوری در محیط زندگی خود گزارشی تهیه کنید و راههایی را برای کاهش زیانهای آن پیشنهاد دهید. گزارش خود را بهصورت روزنامهٔ دیواری یا دادهنما (اینفوگرافیک) به کلاس ارائه کنید.
صفحهٔ ۵ کتاب
بیشتر بدانید: از یک ایده تا یک فناوری بزرگ
آخرین بخش درس، دربارهٔ رویای بزرگ است: چطور یک فکر کوچک میتواند دنیا را تغییر دهد؟
📖 متن کتاب:
پارکهای علم و فناوری مکانهایی هستند که به افراد خلاق و نوآور کمک میکنند تا ایدههای علمی و فناورانه خود را به محصول، اختراع یا کسبوکار مفید تبدیل کنند. در این مراکز، آموزش، مشاوره و امکانات لازم برای رشد ایدهها فراهم میشود.

دانشآموزان در یک رویداد علمی — از صفحهٔ ۵ کتاب
پارک فناوری پردیس
یکی از پارکهای علم و فناوری ایران؛ جایی که صدها شرکت دانشبنیان و هزاران متخصص ایرانی با همکاری یکدیگر تلاش میکنند علم را به راهحلهای عملی برای زندگی روزمره تبدیل کنند.
رویداد دانوا
برنامهای برای دانشآموزان تا با دنیای فناوری آشنا شوند، استعدادهای خود را کشف کنند و مسیر آیندهٔ خود را آگاهانهتر انتخاب کنند؛ مثل بازدیدهای علمی و کارگاههای خلاقیت!
برای مرور و مطالعهٔ شب امتحان
جمعبندی فصل ۱ در ۹ نکتهٔ طلایی
اگر بعداً خواستی سریع درس را مرور کنی، این کارتها + واژهنامه + متن مرور کامل کافی است!
1. علم تجربی یعنی شناخت
با حواس پنجگانه، پرسشگری و آزمایش، دنیای اطراف را میشناسیم.
2. ۴ تعریف علم تجربی
۱) استفاده از حواس پنجگانه ۲) روش حل مسئله ۳) کار در آزمایشگاه ۴) تفکر دربارهٔ نعمتهای خداوند.
3. سؤال کردن، اولین گام است
سؤال کردن و تلاش برای یافتن پاسخ، مهمترین مرحلهٔ یادگیری علم است.
4. مسیر کار علمی
پرسش ← پیشبینی ← آزمایش ← مقایسه ← نتیجهگیری
5. حلالیت یعنی حل شدن
نمک، اتانول و جوهر نمک در آب حل میشوند؛ برادهٔ آهن، نشاسته و گوگرد تهنشین میشوند و روغن شناور میماند.
6. فناوری = علم + عمل
وقتی دانش علمی به فراوردهٔ مفید تبدیل شود، فناوری ساخته شده است.
7. هر فناوری دو چهره دارد
فایده و زیان! خودرو سفر را آسان کرد اما هوا را آلوده کرد.
8. علم با هم ساخته میشود
پیشرفت سریع علم، حاصل فعالیت مشترک دانشمندان شاخههای مختلف (فیزیک، شیمی، زیست، زمین) است.
9. از جابر تا پردیس
جابربنحیان (۱۰۰-۱۹۴ ه.ش) آزمایشهای نظامدار را بنیان گذاشت و امروز پارکهای فناوری مانند پردیس ایدهها را به محصول تبدیل میکنند.
نقشهٔ راه این فصل (برای همیشه یادت بمونه!)
واژهنامهٔ فصل — روی هر واژه بزن!
مفهومهای کلیدی که باید بلد باشی
متن مرور کامل فصل
همهٔ درس در یک پاراگراف — عالی برای شب امتحان! کلمههای زردی که هایلایت شدهاند را با دقت بخوان.
در این فصل یاد گرفتیم علم تجربی یعنی استفاده از حواس پنجگانه برای شناخت دنیای اطراف؛ یعنی روشی برای حل مسئلههای زندگی، کاری که در آزمایشگاه انجام میشود و فرصتی برای تفکر دربارهٔ نعمتهای خداوند. دانشآموزان کلاس داستان کتاب با پرسش «آیا همهٔ مواد در آب حل میشوند؟» یک آزمایش واقعی طراحی کردند: ابتدا پیشبینی خود را نوشتند، سپس در ۷ بِشرِ حاوی ۵۰ میلیلیتر آب، هفت مادهٔ نمک، برادهٔ آهن، نشاسته، جوهر نمک، اتانول، روغن مایع و گوگرد را افزودند و مشاهده کردند که فقط نمک، اتانول و جوهر نمک حل میشوند. نکتهٔ ایمنی مهم این آزمایش، استفاده از دستکش و محافظ چشم و پوست هنگام کار با جوهر نمک و گوگرد بود. در ادامه دیدیم که فناوری یعنی تبدیل علم به عمل؛ مانند ساخت خودرو، رایانه، تلفن و نیروگاه هستهای. هر فناوری هم فایده دارد و هم زیان؛ مثلاً خودرو سفر را آسان کرد اما با سوخت فسیلی هوا را آلوده کرد. در پایان فهمیدیم علوم تجربی شاخههایی مانند فیزیک، شیمی، زیستشناسی و زمینشناسی دارد و پیشرفت علم، نتیجهٔ همکاری دانشمندان این شاخههاست؛ همان همکاریای که از جابربنحیان با آزمایشهای نظامدارش شروع شد و امروز در پارک فناوری پردیس ادامه دارد.
خودت را بسنج
آزمونک فصل ۱
۱۵ سؤال از سراسر درس؛ جواب درست را انتخاب کن و توضیح آن را همینجا ببین.
گفتوگو درباره این درس
پرسش، نظر یا تجربهتان را بنویسید
برای نوشتن نظر، ابتدا وارد حساب خود شوید
ورود / ثبتنام